Uitzichttoren Julianatoren Apeldoorn


Uitzichttoren circa 1Amersfoortseweg 35
7313AC Apeldoorn

Gelderland (gemeente Apeldoorn)
Tuin, park en plantsoen
1910

Andries van Driesum Szn

Coördinaten:
52°13’39″NB, 5°54’60″OL RM op kaart.
ca. 62 m +NAP.
Google maps: 52.227593, 5.916320

Rijksmonument nummer: 514477


De uitzichttoren genaamd ‘Julianatoren’ uit 1910 staat aan de zuidzijde van de Amersfoortseweg (Amersfoortseweg 35) en vormt het hart van het gelijknamige familie-pretpark. [1, foto’s]

1. ‘Bergen en Dal’, Amersfoortseweg 35 te Apeldoorn – In 1910 liet Gerrit Middelink – uitbater van de oorspronkelijke uitspanning “Berg en Dal” – als attractie een 24 meter hoge uitzichttoren [1] met 121 treden [2] bouwen. Deze vormt de basis van het pretpark “Prinses Juliana Toren”.

julianatoren_luchtfoto

De uitzichttoren, waarvan de eerste steen werd gelegd door Jansje Middelink op 15 april 1910, is ontworpen door de Apeldoornse architect Andries van Driesum. Opdrachtgever was Gerrit Middelink. Men heeft prachtig uitzicht, want je kunt bij gunstige weersomstandigheden met een kijker op de Lebuïnus-kerk in Deventer de tijd aflezen. [2] Toen was het nog mogelijk te genieten van een weids vergezicht, want de voor dit gebied kenmerkende bosrijke begroeiing was nog niet zo ver gevorderd [4].  Als tweede attractie kwamen er lachspiegels. [1] .

In 1940 moest de naam ‘Prinses Juliana Toren’, veranderd worden in ‘Juliana Toren’. Na de oorlog werd de naamswijziging weer teruggedraaid. Na de jaren ’50 kwamen er door het toenemende publiek meerdere attracties bij, o.a: autootjes, motorbootjes, een spookhuis en Old Timers.

In 1963 moest het naast gelegen ‘Prins Bernhard Dal’, een klein toeristisch pretpark op nog geen kilometer afstand (Amersfoortseweg 33), plaats maken voor het waterwingebied van Apeldoorn. Dit park werd verplaatst en bij de ‘Koningin Juliana Toren’ gevoegd. Ook in de jaren ’70 en ’80 kwamen er attracties bij, waaronder een achtbaan, en groeide het park uit tot wat het nu is: een klein familiepretpark met meer dan 60 attracties. [5]

2. ‘Prins Bernharddal’, Amersfoortseweg 33 te Apeldoorn – In 1936 kocht E. Kreekel het Paviljoen Hotel en opende er na een flinke verbouwing een Hotel-restaurant met speeltuin. Het jaar daarop kocht hij botsauto’s en begon de eerste botsautobaan in Nederland. (zie foto)

eerstebotsautos-300x177

Al in 1938 was het het grootste pretpark in Nederland. De zaken liepen zo goed dat dhr Kreekel er er nog drie pretparken bij kocht (Tivoli in Berg en Dal, St. Anna’s Hoeve in Hilversum, Platvoet in Deventer).

prinsbernharddal

In 1964 werd het park Prins Bernhard Dal echter gesloten, omdat het naast gelegen Pompstation het waterwingebied moest uitbreiden. Apeldoorn bood aan dat vader Kreekel voor een symbolisch bedrag kon verhuizen naar ‘Prinses Juliana Toren’, dat toen in bezit van de gemeente was.

Het pretparkimperium werd verdeeld over de kinderen en de vader van Dik Kreekel werd eigenaar van het Apeldoornse park. De rest is geschiedenis: het park werd omgedoopt in ‘Koningin Juliana Toren’, breidde steeds uit, naar momenteel ruim zestig attracties.

botenvantoen-julianatoren

Tegenwoordig trekt het elk jaar het respectabele aantal van bijna een half miljoen bezoekers. [6] [7]

Beschrijving Uitzichtstoren, Koningin Julianatoren

1. Inleiding UITZICHTTOREN genaamd ‘Koningin Julianatoren’ uit 1910 – De toren is gelegen aan de zuidzijde van de Amersfoortseweg en vormt het hart van het gelijknamige familie-pretpark. Tijdens de oorlog is de toren door de Duitsers verhoogd met een uitkijkplatform.

julianatoren-jaren-zestig

De uitzichttoren, waarvan de eerste steen werd gelegd door Jansje Middelink op 15 april 1910, is ontworpen door de Apeldoornse architect Andries van Driesum Szn (1868-1925). Opdrachtgever was Gerrit Middelink, uitbater van de oorspronkelijke uitspanning.

De toren is ontworpen in een bouwstijl, waarvan het decoratieve metselwerk typerend is voor het werk van Van Driesum, die vaak in de voor die tijd typerende Overgangsarchitectuur ontwierp. Ook het materiaalgebruik, kalkzandsteen, is typerend voor deze tijd.

uitzicht-vanaf-de-julianatoren

Foto Sjoerd Zijlstra, 29 okt 2016

2. Omschrijving UITZICHTTOREN – De in staand verband gemetselde toren is opgetrokken op vierkante grondslag en telt zes bouwlagen. De hoeken hebben naar boven verjongende, overhoeks geplaatste steunberen. De verjongingen worden geaccentueerd door afzaten van kunststeen. De zesde bouwlaag dateert uit WOII en is gemetseld in kruisverband. De overgang tussen oorspronkelijk en later metselwerk wordt gevormd door een bakstenen waterlijst. De zinken afdekking van de balustrade van het uitkijkplatform bevat geschilderde getallen die er in de Tweede Wereldoorlog op zijn aangebracht.

De toren is opgetrokken op een bakstenen basement en daarboven in witte kalkzandsteen met versieringen in roze kalkzandsteen. Deze kalkzandsteen moest volgens het bestek worden betrokken van de fabriek ‘Alba’ te Beekbergen. Onder de waterlijst bevatten de gevels elk twee sleutelvormige figuren in roze kalkzandsteen.

De 9-ruits gietijzeren vensters zijn allen aan de bovenzijde getoogd en worden, tenzij anders vermeld, ontlast door kunststenen lateien die aan de onderzijde zijn getoogd. Boven de lateien een steens rollaag van roze kalkzandsteen. De deuren worden op dezelfde wijze ontlast. De vensters hebben, tenzij anders vermeld, een lekdorpel van baksteen.

De derde en vijfde bouwlaag hebben een houten omgang met balustrade. Het uitkijkplaform een gemetselde balustrade. De begane grond van de toren is aan drie zijden ingeklemd door recente bebouwing. Het basement heeft een uitgemetselde plint met kunststeen hoekblokken. Het basement wordt afgesloten met een halfsteens rollaag.

De gevels hebben een cordonlijst en een waterlijst van roze kalkzandsteen ter hoogte van de tweede en de vierde verdieping. Het metselwerk tussen de cordonlijst en de waterlijst van de vierde verdieping bevat ruitvormen van roze kalkzandsteen. Onder de cordonlijst bevatten de gevels.

  • De VOORGEVEL heeft op de begane grond in het midden een toegang met houten deur, geflankeerd door twee vensters bezet met helder glas-in-lood. Boven de entree over de gehele breedte van de gevel een door baksteen omlijst veld met daarin de naam van de toren. De eerste verdieping heeft drie gekoppelde vensters met een doorgaande lekdorpel en gekoppelde lateien, de tweede verdieping heeft twee vensters, de derde verdieping een houten deur met daarboven één venster, de vierde verdieping heeft weer twee vensters en de vijfde verdieping een houten deur.
  • De LINKER ZIJGEVEL heeft op de vierde verdieping een asymmetrisch geplaatst venster.
  • De ACHTERGEVEL bevat op de tweede verdieping twee en op de derde verdieping één venster.
  • De RECHTER ZIJGEVEL heeft op de derde verdieping twee vensters boven elkaar, op de vierde verdieping een asymmetrisch geplaats venster en op de vijfde verdieping een venster.
  • Het INTERIEUR bevat nog de oorspronkelijke houten trap.

3. Waardering UITZICHTTOREN uit 1910 – Van architectuurhistorische waarde als functioneel en typologisch belangrijk voorbeeld van een uitzichttoren, onworpen in Overgangsarchitectuur. De toren vormt onderdeel van het oeuvre van architect Van Driesum, die in Apeldoorn veel gebouwen ontwierp. Dit is de enig bekende uitkijktoren van zijn hand. De toren heeft een zeldzaamheidswaarde als in kalkzandsteen ontworpen.

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed


 

julPanoramaHelibaan

Advertisements
This entry was posted in apeldoorn and tagged , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s